Жүргізуші куәлігі бойынша нұсқаулық
Қазақстандағы жүргізуші куәлігінің санаттары
Қазақстанда A1 санатын 16 жастан, A, B, B1 және C1 санаттарын 18 жастан, C және D1 санаттарын 21 жастан, D санатын 23 жастан алуға болады. B санаты — рұқсат етілген ең жоғары массасы 3 500 кг-ға дейінгі, жүргізуші орнынан басқа сегізден аспайтын орны бар жеңіл автомобильдер. Негізі — «Жол жүрісі туралы» № 194-V ҚР Заңының 73–74-баптары. Төменде — санаттардың толық тізбесі, түсіндірмесі және жаңа санат ашу шарттары.
Барлық санаттар: нені жүргізуге болады және қай жастан бастап
| Санат | Қандай көлікті басқаруға болады | Жасы және шарттары |
|---|---|---|
| A1 | Мопедтер; қозғалтқышы 125 текше см-ге дейінгі және қуаты 11 кВт-қа дейінгі мотоциклдер, трициклдер мен квадроциклдер | 16 жастан |
| A | Мотоциклдер | 18 жастан |
| B | 3 500 кг-ға дейінгі, жүргізуші орнынан басқа 8 орыннан аспайтын жеңіл автомобильдер | 18 жастан |
| B1 | Трициклдер мен квадрициклдер | 18 жастан |
| BE | B санатындағы автомобиль 750 кг-нан ауыр тіркемемен — егер тіркеме жүксіз автомобильдің өзінен ауыр болса немесе құрам 3 500 кг-нан ауыр болса | B санатымен 12 айдан кейін |
| C1 | 3 500-ден 7 500 кг-ға дейінгі жүк автомобильдері | 18 жастан |
| C | 3 500 кг-нан ауыр жүк автомобильдері | 21 жастан; жүргізуші өтілі 3 жыл, оның бір жылы C1-де |
| CE | C санатындағы автомобиль 750 кг-нан ауыр тіркемемен | C санатымен 12 айдан кейін |
| D1 | 9–16 жолаушы орны бар автобустар | 21 жастан; жүргізуші өтілі 3 жыл, оның бір жылы C1-де |
| D | 8-ден көп жолаушы орны бар автобустар | 23 жастан; жүргізуші өтілі 3 жыл, оның бір жылы D1-де |
| DE | D санатындағы автобус 750 кг-нан ауыр тіркемемен, буынды автобустар | D санатымен 12 айдан кейін |
| C1E | C1 кіші санатындағы жүк автомобилі 750 кг-нан ауыр, бірақ автомобильдің өзінен ауыр емес тіркемемен; құрам 12 000 кг-ға дейін | C санатымен немесе C1 кіші санатымен 12 айдан кейін |
| D1E | D1 кіші санатындағы автобус жолаушы тасымалдауға арналмаған, 750 кг-нан ауыр, бірақ автобустың өзінен ауыр емес тіркемемен; құрам 12 000 кг-ға дейін | D санатымен немесе D1 кіші санатымен 12 айдан кейін |
Жеңіл көліктер: B, B1, BE
B санаты — рұқсат етілген ең жоғары массасы 3 500 кг-ға дейінгі, жүргізуші орнын есептемегенде отыратын орындары сегізден аспайтын автомобильдер. Көпшілік дәл осы санатқа тапсырады: теориялық емтиханның 1000+ сұрақтан тұратын базасы да B санатына арналып жасалған. 18 жастан тапсыруға болады. B1 — трициклдер мен квадрициклдер, бұл да 18 жастан. 750 кг-ға дейінгі тіркеме B санатына кіреді; одан ауыр тіркеме де кіреді, егер ол автомобильдің жүксіз массасынан ауыр болмаса және бүкіл құрамның массасы 3 500 кг-дан аспаса. Бұдан ауыр құрамдарға BE керек; оны B санаты бар болғанда ғана қосымша ашады.
Мотоциклдер: A және A1
A1 — мопедтер, сондай-ақ қозғалтқышының көлемі 125 см³-ге дейін және қуаты 11 кВт-қа дейін болатын мотоциклдер, трициклдер мен квадроциклдер. 16 жастан тапсыруға болады. A — мотоциклдер, 18 жастан. 2026 жылғы 25 тамыздан бастап қозғалтқышы бар велосипедтер мопедтерге теңестірілді: енді оларға A1 кіші санатының куәлігі (A және B санаттары да жарайды), тіркеу және сақтандыру қажет.
Жүк көліктері: C1, C, CE, C1E
C1 — массасы 3 500 кг-дан 7 500 кг-ға дейінгі жүк автомобильдері, 18 жастан. C — массасы 3 500 кг-дан асатын, жоғарғы шегі жоқ жүк автомобильдері, 21 жастан. CE және C1E — осындай көліктер ауыр тіркемемен: CE санатын C санатын алғаннан кейін 12 ай өткен соң, C1E санатын C санатын немесе C1 кіші санатын алғаннан кейін 12 ай өткен соң ашады. C санаты үшін жастан бөлек жүргізуші ретінде кемінде үш жыл жұмыс өтілі керек, оның кемінде бір жылы C1 кіші санатындағы көліктерде болуға тиіс («Жол жүрісі туралы» Заңның 74-бабы).
Жолаушылар көлігі: D1, D, DE және қалалық көлік
D1 — 9–16 орындық микроавтобустар, 21 жастан. D — орны сегізден көп автобустар, 23 жастан. DE — тіркемесі бар автобус немесе буынды автобус. Tm — трамвай (21 жастан), Tb — троллейбус (23 жастан). Жолаушылар санаттарына қойылатын талаптар қатаңырақ: жас бойынша да, өтіл бойынша да, медициналық көрсеткіштер бойынша да.
Жаңа санатты қалай ашуға болады
Тәртібі куәлікті алғаш алғандағыдай: 073/у нысанындағы медициналық анықтама алу, автомектепте керекті санат бойынша оқу, содан кейін СпецЦОН-да теория мен практика тапсыру. Санатты экстерн тәртібімен ашуға болмайды: 2024 жылғы 23 сәуірден бастап Қазақстанда өз бетінше дайындалуға рұқсат жоқ. Куәлік бергені үшін алынатын мемлекеттік баж — 1,25 АЕК, яғни 2026 жылғы АЕК 4 325 ₸ болғанда 5 406 ₸.
Қолданылу мерзімі және ауыстыру
Қазақстанда жүргізуші куәлігі 10 жыл жарамды. Мерзімі біткенде оны емтихандарды қайта тапсырмай-ақ ауыстырады: ол үшін жеке куәлік, жаңа медициналық анықтама және мемлекеттік баждың төленгені керек. 2026 жылғы сәуірден бастап мерзімі өтіп кеткен куәлікті де eGov арқылы ауыстыруға болады, бірақ жүйе айыппұлдарды тексереді: мерзімі 30 күннен асқан төленбеген айыппұлдар онлайн рәсімдеуді бұғаттайды.
Өзіңізді тексеріңіз: сынақ емтиханнан үш сұрақ

- Тек мотоцикл жүргізушісі.
- Тек жеңіл автомобиль жүргізушісі.
- Екі жүргізуші де бұзады.
- Екі жүргізуші де бұзбайды.
Дұрыс жауапты көрсету
Дұрыс жауап: Екі жүргізуші де бұзады.Екі жүргізуші де басым болып табылмайтын жолмен жүріп, реттелмейтін жол қиылысында басып озуды орындайды. Мұндағы ерекшелік — өзгешелік мотоциклшінің өзі орындайтын басып озуға емес, бүйір тіркемесі жоқ екі дөңгелекті көлік құралын басып озуға қатысты.
- I белгі.
- II белгі.
- III белгі.
- IV белгі.
- V белгі.
Дұрыс жауапты көрсету
Дұрыс жауап: V белгі.Дұрыс жауап — V белгісі: бұл «Басқа жүру бөлігіне ауысудың алдын ала көрсеткіші». Мұндағы ерекшелік ұқсас жол жүрісі схемаларында: қажетті белгі бөлу жолағы бар жолдағы жабық учаскені айналып өтуді немесе оң жақтағы жүру бөлігіне қайтып оралуды көрсетеді.
- Көрсетілген I орында.
- Көрсетілген II орында.
- Көрсетілген III орында.
- Көрсетілген барлық орындарда рұқсат етіледі.
- Көрсетілген барлық орындарда тыйым салынады.
Дұрыс жауапты көрсету
Дұрыс жауап: Көрсетілген III орында.Елді мекеннен тыс жерде жолдың оң жағында, жол жиегінде аялдайды. Жүру бөлігінің шетінде тек жол жиегі болмаса ғана аялдауға болады (84-т.). III орын оң жақ жол жиегінде, онда аялдауға болады. II орын жүру бөлігінің оң жақ шетінде, ал жанында жол жиегі бар, сондықтан онда болмайды. I орын жолдың сол жағында, ал елді мекеннен тыс жерде сол жақта аялдауға болмайды. Қулығы II орында: оң жақ шетте әрқашан аялдауға болатын сияқты көрінеді.
▶ Сынақ емтихан: 40 сұрақ, 40 минут
Әрі қарай
Жаттықтырғышта — тақырыптың әр сұрағының талдауы, интервалды қайталау және СпецЦОН форматындағы емтихан. Тегін, қазақ және орыс тілдерінде.
Telegram-да ашуЖиі қойылатын сұрақтар
Қазақстанда B санатындағы куәлікті неше жастан алуға болады?
18 жастан. Автомектепте оқуды ертерек бастауға болады, бірақ СпецЦОН-дағы емтиханға 18 жасқа толғанда ғана жібереді. Ерекшелік — әскери комиссариаттың жолдамасымен дайындалатындар: олар емтиханға 17 жастан жіберіледі, ал куәлік 18 жасқа толғанда беріледі.
Қарапайым жеңіл автомобильге қандай санат керек?
B санаты: массасы 3 500 кг-ға дейінгі және жолаушы орындары сегізден аспайтын автомобильдер. Жеңіл тіркеме (750 кг-ға дейін) де B санатына кіреді. Тіркеме автомобильдің жүксіз массасынан ауыр болса немесе бүкіл құрамның массасы 3 500 кг-дан асса, BE керек.
Электросамокат пен электровелосипедке куәлік керек пе?
2026 жылғы 25 тамыздан бастап қозғалтқышы бар велосипедтер мопедтерге теңестірілді: A1 кіші санатының куәлігі (A және B санаттары да жарайды), тіркеу және сақтандыру қажет. Электросамокатқа куәлік жүру бөлігінің оң жақ шетімен жүрсеңіз ғана керек: онда 18 жас және кез келген санаттағы жүргізуші куәлігі талап етіледі. Велосипед жолымен және жол жиегімен куәліксіз жүруге болады, ал тротуармен жүруге болмайды.
Бірден бірнеше санат ашуға бола ма?
Иә, бір куәлікте бірнеше санат ашық болуы мүмкін. Бірақ әр санат бойынша оқып, емтихан тапсыру керек, ал C, D және олардан туындайтын санаттар үшін талап етілетін жас пен өтіл де болуы қажет.
2026 жылы куәлік алу қанша тұрады?
Куәліктің өзі үшін мемлекеттік баж — 5 406 ₸. Негізгі шығын — автомектеп (қалаға қарай 112 000 ₸-ден 290 000 ₸-ге дейін) және шамамен 6 000 ₸ тұратын медициналық анықтама.
